Respi4Doctors is een digitaal platform waarop AstraZeneca informatie en diensten omtrent de behandeling van respiratoire aandoeningen aanbiedt.

Morning symptoms and physical activity

The morning is the most troublesome part of the day1 for many COPD patients and morning symptoms impact the patients' ability to carry out their morning routine. Dr. Peché (President of BVP/SBP) discusses this dimension of COPD and the impact on the clinical practice based on a recent publication in The European Respiratory Review.

  

Obv een artikel verschenen in ‘De Medische Referentie’*

 

De medische referentie: Ochtendsymptomen worden bij COPD-patiënten waargenomen in alle ziektestadia. Is dit ook uw ervaring in de klinische praktijk?

Dr. Rudi Peché: Absoluut bij meer dan 50% van de COPD-patiënten die ik in de dagelijkse praktijk zie – en dit in alle verschillende ziektestadia – zijn de ochtendsymptomen het meest hinderlijk. De patiënten rapporteren deze symptomen niet altijd spontaan, maar tijdens een gesprek met de patiënt en door heel gericht vragen te stellen, komen de symptomen duidelijk naar voren.

Persoonlijk vind ik dat er een onderscheid gemaakt moet worden tussen de symptomen bij het ontwaken zelf en de symptomen bij de eerste ochtendactiviteiten (o.a. zich wassen; zich aankleden; naar het toilet gaan; het ontbijt klaarmaken). Al deze ochtendactiviteiten lijken voor een gezond persoon eenvoudig, maar voor vele COPD-patiënten vormen ze reeds een reële en zware inspanning. De symptomen die bij ontwaken van een COPD-patiënt optreden, zijn meestal hoesten en het ophoesten van slijmen. Het merendeel van de COPD-patiënten zijn oudere volwassenen die reeds geruime tijd kampen met hun aandoening. Paradoxaal genoeg vinden vele van deze patiënten hun symptomen normaal. Daarom ook dat het van cruciaal belang is dat je als arts actief peilt naar de symptomen en naar de moeilijkheden die de patiënten ondervinden bij de activiteiten ’s ochtends, overdag, ’s avonds en bij het slapen. In de praktijk zal ik op een systematische wijze peilen naar de COPD-symptomen.

Belangrijk is ook om na te gaan of de patiënt bepaalde activiteiten – bijvoorbeeld het nemen van een douche of zich aankleden – uitstelt omdat hij te kortademig is. Daarom vraag ik ook altijd specifiek naar het tijdstip waarop de symptomen aanwezig zijn.

De medische referentie: Welke ochtendsymptomen zijn het gemakkelijkst te herkennen en hoe kan je als arts op een systematische wijze deze symptomen opsporen?

Dr. Rudi Peché: De meest frequent gerapporteerde ochtendsymptomen zijn hoesten, expectoratie en kortademigheid. Deze symptomen kunnen zowel spontaan optreden als na inspanning. Spijtig genoeg ontbreekt het ons aan een gevalideerde vragenlijst voor deze ochtendsymptomen. De MMRC-vragenlijst (Modified Medical Research Council Dyspnea Scale) geeft wel een beeld van de COPD-symptomen, maar is helemaal niet specifiek opgesteld om de ochtendsymptomen te herkennen.

De medische referentie: Op welke wijze kunnen we, bij de optimale behandeling van COPD-patiënten, rekening houden met de impact van ochtendsymptomen op de fysieke activiteiten overdag?

Dr. Rudi Peché: Het is heel belangrijk om de patiënt uit te leggen dat COPD een chronische aandoening is, maar dat het lijden aan COPD helemaal niet betekent dat hij of zij fysiek niet meer actief kan zijn. Integendeel, het onderhouden van voldoende fysieke activiteit is ook voor een COPD-patiënt van het allergrootste belang. We kunnen aan onze COPD-patiënten niet genoeg beklemtonen dat fysieke activiteiten mogelijk zijn mits voldoende oefening. Er moet steeds een evenwicht nagestreefd worden tussen de medicamenteuze aanpak van de ziekte en voldoende fysieke activiteit. Vaak zal de patiënt weerstand bieden en stellen dat hij of zij geen fysieke activiteiten meer kan uitvoeren. Voldoende overtuigingskracht en het zoeken naar haalbare fysieke activiteiten die dagelijks herhaald en gecontroleerd kunnen worden, moeten daarom worden voorgesteld. Samen met de hulp van de kinesist of met de hulp van de medewerkers van het revalidatiecentrum slagen we er in ons centrum in om het merendeel van onze COPD-patiënten te mobiliseren. Mijn ervaring is dat voor veel COPD-patiënten die al jaren niet meer bewegen, het gebruik van een hometrainer de meest doeltreffende stap is om geleidelijk aan weer fysiek actief te worden. Het combineren van fysieke activiteit en een medicamenteuze therapie start best in het vroegste stadium van COPD. Bij verder gevorderde ziekte is het opstarten en onderhouden van fysieke activiteiten veel arbeidsintensiever en moeilijker voor zowel de zorgverlener als de patiënt.

De medische referentie: Dr. Amanda van Buul stelt in haar literatuuroverzicht dat met de juiste therapeutische aanpak de ochtendsymptomen en de negatieve impact op de fysieke activiteit kan bestreden worden. Hoe kan dit effect verklaard worden en wat is uw ervaring in de dagelijkse praktijk?

Dr. Rudi Peché: Bij de farmacologische behandeling – ik denk dan specifiek aan moet je natuurlijk onderscheid maken tussen een eenmaal en tweemaal daagse behandeling. Mijn persoonlijke ervaring is dat veel patiënten niet altijd spontaan hun medicatie ‘s morgens bij het ontwaken nemen. In de praktijk hoor ik van veel COPD-patiënten dat ze hun ochtendmedicatie pas om 9 of om 10 uur nemen. Het voordeel van COPD-medicatie die zowel ’s morgens als ’s avonds moet worden ingenomen, is dat de patiënt ’s ochtends nog het therapeutische effect ondervindt van de medicatie die ’s avonds is genomen. Uiteraard moet de ochtenddosis in principe altijd zo vroeg mogelijk genomen worden, maar mijn ervaring leerde me dat niet alle COPD-patiënten dit doen. In klinisch onderzoek werd bovendien aangetoond dat de COPD-patiënten met een tweemaal daagse dosis van een vaste LABA/LAMA combinatie, in dit geval met aclidinium/ formoterol, hun activiteiten in de ochtend veel beter kunnen uitvoeren en significant minder symptomen ondervinden dan met een monotherapie van één van beide componenten.

* De Medische Referentie, nr 4 april/mei 2017

Referentie:

1. Partridge et al., Curr Med Res Opin 2009;25:2043-2048