Respi4Doctors is een digitaal platform waarop AstraZeneca informatie en diensten omtrent de behandeling van respiratoire aandoeningen aanbiedt.

Sleep quality and physical activity

Sleep disturbances are common in COPD, but often underreported and underestimated. In this article Prof. Verbraecken (UZ Antwerpen) shares his opinion on this forgotten dimension of COPD and its possible consequences for the clinical practice. 

  

Obv een artikel verschenen in ‘De Medische Referentie’*

 

De medische referentie: Wat is uw ervaring met betrekking tot slaap bij COPD-patiënten?

Professor Johan Verbraecken: De meeste artsen – ook longartsen – vragen niet actief naar de slaapproblemen bij hun COPD-patiënten. COPD-patiënten komen ook met totaal andere klachten naar de arts en tenzij ernaar gevraagd wordt, zal slechts een kleine minderheid spontaan slaapproblemen vermelden. De realiteit is echter dat slaapproblemen veel vaker dan gedacht voorkomen bij COPD-patiënten en dat deze problemen in ernstige mate onderschat worden. In de praktijk is de slaapkwaliteit bij COPD-patiënten heel vaak zeer ernstig verstoord. Het is echter enkel wanneer we een slaaponderzoek verrichten of wanneer we de slaapproblematiek voldoende bevragen dat dit naar voren komt. Gelukkig kan een verstoorde slaap bij COPD-patiënten gecorrigeerd worden. Mits aanpassing van de levensstijl en mits de juiste keuze van COPD-medicatie kunnen we de symptomen tijdens de slaap en de daarmee geassocieerde levenskwaliteit verbeteren. 

De twee meest voorkomende nachtelijke symptomen die interfereren met de slaap zijn dyspnoe en sputumproductie. We zien dat deze symptomen de slaap ernstig kunnen verstoren. Onvoldoende en/ of verstoorde slaap heeft bovendien een negatieve impact op het ziekteverloop en op de longfunctie. Bij COPD-patiënten met een verstoorde slaap daalt de eensecondewaarde gemiddeld met ongeveer 6% en stijgt het risico op exacerbaties. 

De medische referentie: Wat is het onderliggende mechanisme van de nachtelijke symptomen bij COPD-patiënten? 

Professor Johan Verbraecken: De liggende houding tijdens de slaap verandert de longmechanica en we stellen vast dat het abdominaal compartiment drukt op het longcompartiment, waardoor de longvolumes dalen. Daarnaast vermindert de slaap de reflexen evenals de ademhalingsdrive, en worden secreties minder goed geëxpectoreerd. Dit kan ertoe leiden dat de ademhaling bij COPD-patiënten in de verdrukking kan komen. Tenslotte mogen we niet vergeten dat er een circadiane variatie bestaat van de tonus in de bronchi. Tijdens de nacht is de diameter van de bronchi kleiner dan overdag en dit ongeacht of de persoon wakker is of niet. De tonus in de bronchi is het kleinst, met andere woorden de bronchi zijn het nauwst, tijdens de vroege ochtenduren (3.00 – 4.00 AM). Bij COPD-patiënten kunnen al deze facetten de longfunctie verder ondermijnen en leiden tot een vicieuze cirkel. Ook negatieve emoties en spanningen kunnen het dyspnoegevoel in de hand werken en de slaap negatief beïnvloeden.

De medische referentie: Is het correct om op basis van de resultaten van de internationale studie van ‘Spina et al.’ te stellen dat bij COPD-patiënten de symptoomcontrole tijdens de nacht nagenoeg even belangrijk is als de symptoomcontrole overdag? 

Professor Johan Verbraecken: De studie van ‘Spina et al.’ heeft de verdienste om bij een heel groot aantal COPD-patiënten (n = 932) te kunnen aantonen dat de nachtelijke slaapsymptomen in het algemeen en dyspnoe in het bijzonder een negatieve invloed hebben op de slaap. Er werd tevens aangetoond dat een minder goede slaapkwaliteit geassocieerd was met minder fysieke activiteit overdag, wat zeker een ‘eye opener’ is. Het is duidelijk dat we als artsen bij patiënten met COPD meer aandacht moeten besteden aan de hoeveelheid slaap en de slaapkwaliteit enerzijds en aan de nachtelijke klachten anderzijds. Dit wordt nog niet expliciet in de richtlijnen vermeld, maar volgens mij is het absoluut noodzakelijk om voldoende aandacht te besteden aan zowel de symptomen overdag als aan de symptomen ‘s nachts. 

De medische referentie: Op welke wijze kunnen we, bij de optimale behandeling van COPD-patiënten, rekening houden met de associatie van slaap en fysieke activiteit? 

Professor Johan Verbraecken: Bij COPD-patiënten moeten we zorgen dat zowel de klachten overdag als de klachten ’s nachts maximaal afnemen. Als er minder nachtelijke symptomen zijn, zal de slaap gunstig beïnvloed worden en zal de fysieke activiteit overdag verbeteren. Dit blijkt duidelijk uit de studie van ‘Spina et al.’. In de klinische praktijk moet je hiermee rekening houden en moet je – zoals ik reeds vertelde – actief de patiënt bevragen over zijn slaapkwaliteit. Een optimalisatie van de COPD-inhalatietherapie is vaak noodzakelijk. Een tweemaal daagse behandeling kan hier zeker een meerwaarde hebben, omdat een tweemaal daagse behandeling een superieur effect kan hebben op de symptomen ’s nachts en tijdens de vroege ochtenduren.

* De Medische Referentie, nr 3 februari/maart 2017